CÁCH TÍNH GIÁ THÀNH DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT KÈM MẪU FILE EXCEL

06/07/2026 Số lần xem: 209 Nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay dù đã tập hợp đầy đủ các khoản chi phí như nguyên vật liệu, nhân công, máy móc và chi phí sản xuất chung nhưng vẫn xác định sai giá thành sản phẩm do lựa chọn chưa đúng phương pháp tính hoặc phân bổ chi phí chưa hợp lý. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định giá bán và các mục tiêu quản trị khác của doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các phương pháp tính giá thành, quy trình tính giá thành chi tiết và chia sẻ mẫu file Excel để doanh nghiệp dễ dàng áp dụng. 1.  Các phương pháp tính giá thành 
Việc lựa chọn phương pháp tính giá thành phụ thuộc vào đặc điểm sản xuất, quy trình công nghệ và yêu cầu quản trị của từng doanh nghiệp. Dưới đây là các phương pháp được sử dụng phổ biến trong doanh nghiệp sản xuất.
 
Phương pháp tính giá thành giản đơn (trực tiếp): Phương pháp này áp dụng cho doanh nghiệp chỉ sử dụng một quy trình chế biến, mặt hàng ít, khối lượng lớn, chu kỳ ngắn, sản phẩm dở dang ít hoặc không có với quy trình sản xuất đơn giản. 

Công thức tính:
Giá thành sản phẩm = Chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ + Chi phí sản xuất trong kỳ - Chi phí sản xuất dở dang cuối kỳ.

Và công thức: Giá thành trên một đơn vị sản phẩm = Giá thành sản phẩm/ Số lượng sản phẩm hoàn thành. 

Phương pháp tính giá thành theo hệ số: Phương pháp tính giá thành theo hệ số áp dụng đối với doanh nghiệp sử dụng cùng một một nguyên vật liệu chính nhưng tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau. 

Công thức tính: 
 
Trong đó: Số sản phẩm tiêu chuẩn = Số sản phẩm của từng loại x Hệ số quy đổi từng loại

Đối với hệ số quy đổi doanh nghiệp cần phải xác định riêng cho từng loại sản phẩm khác nhau trên một loại sản phẩm. Hệ số tiêu chuẩn quy ước là hệ số 1. 

Tổng giá thành sản xuất sản phẩm = Số sản phẩm tiêu chuẩn x Giá thành đơn vị sản phẩm tiêu chuẩn 

Phương pháp tính giá thành theo tỷ lệ: Phương pháp này phù hợp khi doanh nghiệp sản xuất nhóm sản phẩm cùng loại, quy cách khác nhau nhưng cùng một quy trình công nghệ sản xuất và kết thúc.

Công thức tính: Giá thành thực tế sản phẩm = Giá thành định mức đơn vị sản phẩm từng loại x Tỷ lệ chi phí (%)

Trong đó: Tỷ lệ chi phí (%) = Tổng giá thành sản xuất thực tế của các loại sản phẩm / Tổng giá thành sản xuất định mức của các loại sản phẩm x 100%

Phương pháp tính giá thành phân bước giá thành nửa thành phẩm: Áp dụng cho quy trình sản xuất phức tạp gồm nhiều công đoạn liên tiếp và , chi phí sản xuất tập hợp cho từng đoạn, đối tượng tính giá thành là nửa thành phẩm và thành phẩm giai đoạn cuối cùng. 

Công thức tính: Giá thành thành phẩm hoàn thành trong kỳ = Giá thành sản phẩm giai đoạn 1  + Giá thành sản phẩm giai đoạn 2 +…+ Giá thành sản phẩm giai đoạn n

Trong đó:
 
Phương pháp tính giá thành kết chuyển song song: Phương pháp này dùng cho sản xuất đối tượng tính giá thành là thành phẩm của giai đoạn cuối cùng.

Công thức tính: 
 
Phương pháp loại trừ sản phẩm phụ: Áp dụng khi trong quá trình sản xuất ngoài sản phẩm chính còn phát sinh sản phẩm phụ. 
Giá trị sản phẩm phụ có thể xác định dựa theo các phương pháp sau:

• Có thể sử dụng được
• Giá ước tính
• Giá kế hoạch
• Giá nguyên liệu ban đầu

Công thức tính: Tổng giá thành sản phẩm chính = Giá trị sản phẩm chính dở dang đầu kỳ  + Tổng chi phí phát sinh trong kỳ  - Giá trị sản phẩm phụ ước tính thu hồi - Giá trị sản phẩm chính dở dang cuối kỳ 

2. Quy trình tính giá thành sản xuất 
Để tính giá thành sản xuất chính xác, doanh nghiệp có thể thực hiện theo quy trình 7 bước dưới đây. 

Bước 1: Xác định đối tượng tính giá thành
Tùy đặc thù sản xuất, doanh nghiệp cần xác định tính giá thành theo từng sản phẩm, theo đơn hàng hoặc theo công đoạn/phân xưởng. Việc xác định đúng đối tượng là cơ sở để tập hợp chi phí và tính giá thành chính xác.

• Từng sản phẩm (ví dụ: chai nước 500ml, chai nước 1.5L).
• Theo đơn hàng sản xuất (đồ nội thất đóng theo mẫu riêng).
• Theo công đoạn/ phân xưởng (ngành cơ khí, gia công nhiều bước).

Bước 2: Tập hợp chi phí sản xuất
Chi phí sản xuất được tập hợp theo ba tài khoản chính: nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. 
- Nguyên vật liệu trực tiếp gồm: nguyên liệu chính + phụ liệu + hao hụt theo định mức hợp lý. Tuy nhiên, phải có định mức xuất nguyên vật liệu nếu không sẽ bị thuế loại.
- Nhân công trực tiếp:

• Lương công nhân đứng dây chuyền.
• Phân bổ BHXH phải theo lương thực trả, không được bình quân.

- Chi phí sản xuất chung:

• Điện, nước phân xưởng
• Khấu hao nhà xưởng, máy móc
• Công cụ dụng cụ
• Lương quản đốc phân xưởng
• Chi phí sửa chữa má

Bước 3: Phân bổ chi phí sản xuất chung
Doanh nghiệp lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp nhất:

• Theo giờ công lao động trực tiếp
• Theo chi phí nhân công trực tiếp
• Theo giá trị nguyên vật liệu trực tiếp
• Theo số lượng sản phẩm
• Nếu sản phẩm không phức tạp thì phân bổ theo giá trị NVL sẽ dễ chuẩn hóa.

Bước 4: Xác định sản phẩm hoàn thành và dở dang
Sản phẩm hoàn thành là sản phẩm đã nhập kho, còn sản phẩm dở dang là phần đang nằm tại các công đoạn sản xuất.

• Sản phẩm hoàn thành: nhập kho
• Sản phẩm dở dang: giữ lại ở
• Nếu không đánh giá dở dang cuối kỳ thì giá thành sẽ bị đội lên hoặc giảm sai thực tế.

Bước 5: Đánh giá sản phẩm dở dang
Ba phương pháp thông dụng là theo nguyên vật liệu trực tiếp, theo sản lượng tương đương và theo định mức chi phí. 

• Theo nguyên vật liệu trực tiếp: Dùng khi nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn, các chi phí khác không đáng kể.
• Theo sản lượng tương đương: Dùng khi có quy trình nhiều công đoạn.
• Theo định mức chi phí: Dùng cho nhà máy đã chuẩn định mức chuẩn ISO/KCS.

Lưu ý: Nếu doanh nghiệp nhỏ thì chọn phương pháp nguyên vật liệu cho đơn giản.
Bước 6: Tính tổng giá thành sản xuất
Tổng giá thành = Dở dang đầu kỳ + Chi phí phát sinh trong kỳ - Dở dang cuối kỳ 

Bước 7: Tính giá thành đơn vị
Giá thành đơn vị = Tổng giá thành / Sản lượng hoàn thành 

3. Mẫu file excel tính giá thành doanh nghiệp sản xuất 
Nhiều doanh nghiệp thường sử dụng file Excel để theo dõi chi phí sản xuất, tập hợp chi phí theo từng kỳ và tính giá thành sản phẩm. Đây là công cụ quen thuộc, dễ sử dụng và đáp ứng được nhu cầu quản lý ở giai đoạn đầu khi số lượng sản phẩm, chứng từ và quy trình sản xuất chưa quá phức tạp. 

Doanh nghiệp có thể tải và tham khảo mẫu file Excel tính giá thành doanh nghiệp sản xuất để phục vụ công tác kế toán và quản lý chi phí. 
 
Ưu điểm: 

• Dễ triển khai, không cần đầu tư hệ thống lớn.
• Phù hợp với doanh nghiệp có quy mô nhỏ hoặc ít mã sản phẩm.
• Có thể tùy chỉnh biểu mẫu theo đặc thù quản lý của doanh nghiệp.
• Chi phí sử dụng thấp.

Hạn chế:

• Tốn nhiều thời gian nhập liệu và đối chiếu số liệu.
• Dễ phát sinh sai sót khi dữ liệu lớn hoặc có nhiều công đoạn sản xuất.
• Khó kiểm soát lịch sử chỉnh sửa và phân quyền người dùng.
• Việc tổng hợp báo cáo giá thành nhiều kỳ thường phụ thuộc vào thao tác thủ công.

Nhìn chung, file Excel vẫn là giải pháp phù hợp với doanh nghiệp có quy mô nhỏ hoặc nhu cầu quản lý chưa quá phức tạp. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp mở rộng sản xuất, số lượng mã hàng và công đoạn ngày càng nhiều, việc quản lý hoàn toàn bằng Excel sẽ gặp nhiều hạn chế về tốc độ xử lý, độ chính xác và khả năng kiểm soát dữ liệu. 

4. Giới thiệu phần mềm hỗ trợ tính giá thành
CADS ERP là Giải pháp Quản trị Doanh nghiệp Thế hệ mới tích hợp các quy trình như mua hàng, bán hàng, quản lý kho, sản xuất, kế toán tài chính, kế toán quản trị, nhân sự, chấm công và tính lương, đáp ứng nhu cầu quản trị toàn diện theo quy trình vận hành của doanh nghiệp. 
 
Phân hệ Tài chính kế toán của CADS ERP hỗ trợ tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm theo phương pháp phân bước cho từng công đoạn: 

• Hệ thống định mức sản phẩm BOM, lệnh sản xuất, định mức ghép bộ, xuất ghép bộ đối với doanh nghiệp sản xuất phức tạp có nhiều công đoạn. 
• Cho phép cấu hình các công ty sản xuất thuộc lĩnh vực thủy sản, bao bì, gạch ngói,.. tính giá thành theo phương pháp hệ số. 
• Các công ty sản xuất dược phẩm, công nghiệp có chức năng tính giá thành sản phẩm chi tiết theo số lô sản xuất. 
• Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng có phân hệ quản lý tập hợp chi phí, tính giá thành theo từng công trình, hạng mục công trình xây dựng.  
• Nâng cao độ chính xác của số liệu, rút ngắn thời gian lập báo cáo và hỗ trợ nhà quản trị đưa ra quyết định kịp thời dựa trên dữ liệu thực tế. 

Kết luận
Tính giá thành là một trong những nghiệp vụ quan trọng trong công tác kế toán của doanh nghiệp sản xuất. Việc nắm rõ các phương pháp tính giá thành, thực hiện đúng quy trình và lựa chọn công cụ quản lý phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí tốt hơn, nâng cao độ chính xác của số liệu và hỗ trợ ra quyết định kinh doanh hiệu quả. 

Đầu tư vào giải pháp công nghệ quản lý doanh nghiệp không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình  tính giá thành nhanh chóng, chính xác mà còn giúp doanh nghiệp sản xuất kiểm soát chi phí, tối ưu nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời đại chuyển đổi số hiện nay. 
 ----------------------------------------------
Công ty Cổ phần Phần mềm CADS
Hotline/Zalo (24/7): 0903402799
CSKH: 19001294
Facebook: https://www.facebook.com/PhanMemCADS/
Website: https://1business.vn/